مهمترين كالايى ، كه به صورت ترانزيت از ايران ميگذشت ، ابريشم بود « 1 » ، اما چون ايرانيان مقدار بسيارى از ابريشم ؟ ؟ ؟ را كه وارد ميكردند ، به خود تخصيص ميدادند ، قادر بودند كه محصولات خويش را بهر قيمتى بخواهند بممالك مغرب زمين بفروشند . از قرن ششم ببعد اهالى بيزانس بغرس درخت توت و تربيت كرم ابريشم موفق شدند و تا اندازه‌اى از وارد كردن ابريشم خارجى بىنياز گرديدند . تركان بتحريك اتباع سعدى خود كوشش‌ها كردند ، تا از خسرو اول اجازه عبور دادن ابريشم خود را از خاك ايران حاصل كنند ، اما نتيجه نبخشيد « 2 » . از چيزهايى كه چين از ايران مىخريد ، يكى وسمه معروف ايرانى بود ، كه قيمت گزاف ميدادند و ملكه چين هر سال مقدارى براى مصرف شخصى خود ابتياع مىنمود « 3 » . قالىهاى بابلى نيز طالب بسيار داشت « 4 » . احجار قيمتى طبيعى و مصنوعى شام و مرجان و مرواريد بحر احمر و منسوجات شام و مصر و مواد مخدره آسياى قدامى از جانب ايران بچين فرستاده ميشد « 5 » . اما راجع بتشكيلات چاپارخانه ( پست ) ، خلفا آن را به صورتى از ايران تقليد كردند ، كه چندان با تشكيلات عهد هخامنشى ، كه در كتب مورخان يونانى ضبط است ، تفاوتى نداشت ، پس يقين مىتوان نمود ، كه در عهد ساسانيان هم بطور كلى همين تشكيلات وجود داشته است . اداره چاپار مختص كارهاى دولت بود و با مردم سر و كارى نداشت و فايدهء

--> ( 1 ) - مقايسه شود با يوستى ، فقه اللغه ، II ، ص 277 ، يادداشت 1 . ( 2 ) - هرتسفلد ، دروازه آسيا ، ص 122 ؛ شدر ، ايرانيكا ( رسالات انجمن علمى كونينكن 1934 ) ، ص 41 و بعد . ( 3 ) - هيرت ، Hirtl ، مطالعات چينى ، Chiresische Studien ، ص 235 و بعد . ( 4 ) - هيرت ، چين و روم شرقى ، ص 253 . ( 5 ) - ايضا ، ص 279 - 234 .